زندگی افراد توان‌یاب: نگاهی متفاوت به ناتوانی

در کُره‌ای که بیش از یک میلیارد از ساکنان آن، با نوعی ناتوانی زندگی می‌کنند، باید از هر فرصتی برای آگاهی از پدیده ناتوانی و ابعاد مختلف زندگی توان‌یاب‌ها (واژه «توان‌یاب» از مدتی پیش جایگزین واژه «معلول» شده) استفاده کرد.

تقریباً هرکسی در طول زندگی خود، به شکل موقت یا دائم، دچار شکلی از ناتوانی خواهد شد. در واقع، ناتوانی اشاره‌ای است به ارتباط میان فردی که مشکلی مربوط به سلامت (برای مثال، فلج مغزی، سندرم داون یا افسردگی) دارد و عوامل شخصیتی و محیطی مختلف مانند نگرش‌های منفی، عدم دسترسی به حمل‌ونقل عمومی و کمبود حمایت‌های اجتماعی.

ناتوانی مفهومی بسیار گسترده و متنوع است. برخی ناتوانی‌ها منجر به افت شدید وضعیت سلامت و نیازمند مراقبت‌های ویژه هستند در حالی که بعضی دیگر چنین پیامدهایی ندارند. در هر صورت، نیازهای همه افراد توان‌یاب باید مانند سایر افراد جامعه پاسخ داده شود و خدمات پزشکی در دسترس آن‌ها باشد.

شعار سازمان ملل برای روز جهانی افراد توان‌یاب در سال ۲۰۲۱، «رهبری و مشارکت افراد توان‌یاب برای دستیابی به دنیایی فراگیر، عادلانه و پایدار پس از کووید-۱۹» است.

لوگوی-روز-جهانی-افراد-توانیاب
لوگوی روز جهانی افراد توان‌یاب

ناتوانی چگونه تعریف می‌شود؟

زمانی که وضعیت یا عملکرد فرد، در مقایسه با افراد یا گروه‌های معمولی، به شکل قابل ملاحظه‌ای دچار اختلال شده باشد، می‌گوییم فرد دچار ناتوانی یا معلولیت شده است.

ناتوانی می‌تواند فیزیکی، حسی، شناختی، روانی، ذهنی یا ناشی از ابتلا به بیماری‌های مزمن باشد.

در واقع، ناتوانی یک تجربه چندبعدی است زیرا ممکن است اندام داخلی یا خارجی بدن را درگیر کند یا بر میزان مشارکت فرد در برخی حوزه‌های زندگی‌اش اثر بگذارد. سه بعد عمده‌ای که معمولاً در زندگی افراد توان‌یاب دچار تغییر می‌شود عبارت‌اند از:

  • ساختار بدن و عملکرد آن
  • فعالیت‌ها
  • مشارکت‌ها

البته نباید فراموش کرد که یک ناتوانی مشخص می‌تواند افراد مختلف را به اشکال متفاوتی تحت تأثیر قرار دهد.

انواع-مختلف-ناتوانی

ناتوانی‌ها چگونه طبقه‌بندی می‌شوند؟

انواع مختلف ناتوانی شامل ناتوانی‌های مختلف جسمانی و روانی می‌شود که توانایی فرد برای انجام فعالیت‌های روزانه را با دشواری مواجه می‌کند. ناتوانی‌ها را می‌توان به ۸ گروه عمده تقسیم کرد:

آسیب حرکتی/ فیزیکی

این نوع ناتوانی ممکن است مادرزادی باشد یا در طول زندگی ایجاد شود. همچنین ممکن است از عوارض ابتلا به بیماری دیگری باشد. افرادی که دچار شکستگی استخوان می‌شوند نیز در این دسته جا می‌گیرند.

آسیب به طناب نخاعی

آسیب به طناب نخاعی گاهی باعث می‌شود فرد در تمام طول عمر خود دچار ناتوانی شود. این نوع از ناتوانی معمولاً در نتیجه تصادف‌های شدید روی می‌دهد. در برخی موارد نیز یک مشکل مادرزادی است و از بدو تولد، با فرد همراه است.

زنی-روی-ویلچر-نشسته

آسیب به سر

میزان آسیب به سر ممکن است از خفیف تا شدید باشد و به دو دسته عمده تقسیم می‌شود:

  • آسیب اکتسابی: این نوع آسیب، مادرزادی نیست اما ناشی از مشکلاتی است که پس از به دنیا آمدن ایجاد شده است.
  • آسیب ناشی از صدمه: این آسیب ناشی از وارد شدن فشار بیرونی به سر است و می‌تواند باعث اختلال در عملکرد هیجانی و رفتاری فرد شود.

مشکلات بینایی

در حال حاضر، صدها هزارنفر با اختلال‌های خفیف تا شدید بینایی به زندگی ادامه می‌دهند. آسیب بینایی ممکن است به مشکلاتی جدی مانند نابینایی منجر شود. برخی از ناتوانی‌های شایع چشمی عبارت‌اند از خراش قرنیه، خراش صلبیه، بیماری‌های چشمی ناشی از دیابت، خشکی چشم و پیوند قرنیه.

مشکلات شنوایی

افرادی که تاحدودی یا به‌طور کامل، شنوایی خود را از دست داده‌اند، دچار ناتوانی در حوزه شنوایی می‌شوند. افراد کم‌شنوا معمولاً می‌توانند از ابزارهایی برای بهتر شنیدن استفاده کنند. ناشنوایی نیز ممکن است در بدو تولد یا در سال‌های بعدی زندگی ایجاد شود. برای مثال، ابتلا به مننژیت می‌تواند به عصب‌های شنوایی یا حلزون گوش آسیب بزند. ناشنوایان از زبان اشاره برای تعامل با دیگران استفاده می‌کنند که زبانی غنی و پیچیده به شمار می‌آید.

دختری-با-زبان-اشاره-صحبت-میکند

اختلال‌های شناختی/یادگیری

ناتوانی‌های شناختی غالباً در افرادی مشاهده می‌شود که دچار خوانش‌پریشی (Dyslexia) و سایر اختلال‌های یادگیری یا اختلال‌های گفتاری هستند.

مشکلات روان‌شناختی

ناتوانی‌های مربوط به سلامت روان معمولاً برای توصیف افرادی به کار گرفته می‌شود که دچار بیماری‌هایی از جمله موارد زیر هستند:

  • اختلال‌های شخصیت: الگوهای شدیداً ناکارآمد شناختی و رفتاری که فعالیت‌های روزانه فرد را به شکل عمیقی دچار اختلال می‌کند.
  • اسکیزوفرنی: اختلالی روان‌شناختی که باعث مخدوش شدن مرز خیال و واقعیت و پریشانی افکار، خلق و رفتار می‌شود.

ناتوانی‌های پنهان

ناتوانی‌های پنهان ناتوانی‌هایی هستند که بلافاصله به چشم دیگران نمی‌آیند. برای مثال، درد مزمن، اختلال‌های خواب یا فیبرومیالژیا، از دید افراد پنهان می‌ماند.

راهکارهایی برای بهبود زندگی یک توان‌یاب

مهم‌ترین نکته‌ای که هیچ فرد توان‌یابی نباید فراموش کند این است که ناتوانی نباید مانعی در مسیر زندگی تلقی شود. بله! زندگی به عنوان یک توان‌یاب با چالش‌های بسیاری همراه است اما غیرممکن نیست.

راهکارهایی وجود دارد که می‌توان با کمک آن‌ها، زندگی را با قدرت، شوق و اعتمادبه‌نفس ادامه داد.

سازگاری، رمز بقا

سازگاری یکی از عناصر اصلی برای ادامه زندگی در افراد توان‌یاب است زیرا ناتوانی ممکن است تنها در عرض چند ساعت اتفاق بیفتد و زندگی فرد را دگرگون کند. فرایند سازگاری ابعاد مختلفی مانند جسمانی، عاطفی و معنوی دارد. هر فردی به روشی منحصربه‌فرد با ناتوانی خود مواجه می‌شود و روش‌های سازگاری افراد با شرایط خود، کاملاً متفاوت است. بدانید که سرعت سازگاری برای هر فردی متفاوت است و باید بدون شتاب، به خود فرصت دهید این روند را طی کنید. می‌توانید با افرادی که وضعیتی مشابه شما دارند ملاقات کنید و علایق و سرگرمی‌های جدیدی برای خود انتخاب کنید.

درست است که قادر نیستید برخی از فعالیت‌های سابق را انجام دهید اما شکرگزار توانایی‌هایتان باشید و از آن‌ها بیشترین بهره را ببرید.

زنی-روی-ویلچر-در-حال-آشپزی

می‌توانید با کمک تکنولوژی و ابزارهایی که در دسترس شماست، تأثیر ناتوانی بر زندگی خود را کمتر کنید. لطفاً از کارهایی که می‌توانید انجام دهید لذت ببرید و بیشتر از قبل برایشان وقت بگذارید. اگر برای یک زندگی بهتر لازم است از اندام‌های مصنوعی (پروتز)، عصا یا ویلچر استفاده‌ کنید، حتماً این کار را انجام دهید. خجالت‌کشیدن بی‌معناست زیرا ناتوانی نباید دلیلی برای شرمندگی افراد باشد. سعی کنید آگاهانه با انگ و خجالت مقابله کنید.

تعیین اهداف واقع‌بینانه

ناتوانی به فرد توان‌یاب فرصت می‌دهد مهارت‌هایی جدید بیاموزد و در این حین، تعامل با افراد مختلف می‌تواند زندگی اجتماعی فرد را معنادار کند. به‌علاوه، شاید برای یک زندگی بهتر و آسان‌تر، لازم باشد برخی مهارت‌های ساده را دوباره بیاموزید. اکثر افراد حین یادگیری مهارت‌های جدید، کم‌تحمل هستند و عجله دارند زودتر به نتیجه برسند. مطمئناً این عجله کمک چندانی به فرد توان‌یاب نمی‌کند.

پس به خاطر داشته باشید که اهداف‌تان را واقع‌بینانه تعیین کنید زیرا تعیین اهداف بلند پروازانه باعث آسیب و ناامیدی می‌شود. اهدافی تعیین کنید که بتوان با کمی صبر و پشتکار، به آن‌ها دست یافت.

اهمیت توجه به سلامت روان

سلامت روان به اندازه سلامت جسمانی مهم‌ است؛ برای افراد توان‌یاب، حتی بیشتر. برخی توان‌یابان به دلیل احساس متفاوت بودن و دشوار شدن برخی ابعاد زندگی، دچار افسردگی می‌شوند. در چنین مواقعی، تمرکز بر بهبود سلامت روانی باید اولویت اول فرد توان‌یاب و اطرافیانش باشد. می‌توانید از یک روان‌شناس کمک بگیرید یا با شرکت در برنامه‌های گروهی و یادگیری مهارت‌ها و سرگرمی‌های جدید، آرامش و مثبت‌اندیشی را در خود تقویت کنید.

نقش پررنگ شبکه‌های حمایت اجتماعی در زندگی توان‌یابان

مشکلاتی که افراد توان‌یاب با آن مواجه می‌شوند، ضرورتاً ناشی از ناتوانی‌های ذهنی یا جسمی آن‌ها نیست، بلکه نگرش‌های مرسوم جامعه و بی‌توجهی به نیازهای ویژه‌ آن‌ها، تأثیر بسیاری بر سلامت روان و میزان مشارکت آن‌ها در ابعاد مختلف زندگی اجتماعی و شخصی‌شان خواهد داشت. بی‌توجهی و فقدان حمایت اجتماعی می‌تواند کیفیت زندگی را به شکل قابل ملاحظه‌ای پایین بیاورد و بر مشکلات آن‌ها بیفزاید. در حمایت اجتماعی هدف این است که فرد توان‌یاب احساس کند دوست داشته می‌شود، از او مراقبت می‌شود و دیگران برایش ارزش قائل‌اند. روابط تا زمانی که منبعی برای ارضای نیازهای فرد شناخته نشوند، به عنوان حمایت اجتماعی تلقی نمی‌شوند.

حمایت اجتماعی به افراد توان‌یاب کمک می‌کند رویکردهای مقابله‌ای سالم‌تری انتخاب کنند، عزت‌نفس‌شان‌ بهبود پیدا کند، مهارت‌های فردی جدید یاد بگیرند، منزوی نمانند و در جامعه مشارکت فعال داشته باشند.

خلاصه اینکه…

ناتوانی پایان زندگی نیست. توان‌یاب‌های موفق بسیاری در سراسر جهان این نکته را به ما یادآور شده‌اند. آن‌ها اجازه نداده‌اند که موفقیت‌ها و دستاوردهایشان تحت تأثیر ناتوانی آن‌ها قرار بگیرد. شما نیز می‌توانید یکی از همین توان‌یابان تسلیم‌ناپذیر باشید که زندگی را دوست دارد و با تلاش فردی و قدردانی از حمایت‌های اطرافیان، برای دستیابی به خواسته‌هایش تلاش می‌کند.

منبع: WHO , DisabledWorld , AccessFoundation , NIH

 

مخاطب گرامی!

در اپلیکیشن بهزی همیشه می‌توانید با پزشک و درمانگر خود مشاوره کنید و از توصیه‌های درمانی برای بهبود کامل‌تر استفاده کنید.

از داروخانه آنلاین بهتیام نیز می‌توانید مکمل‌ها و محصولات سلامت موردنظر خود را آنلاین تهیه کنید. در مسیر سلامتی و خودمراقبتی همراه شما هستیم.

هشدار :

این مطلب صرفاً جنبه آموزشی دارد و نباید جایگزینی برای تشخیص و درمان توسط پزشک قلمداد شود. هرگز عمل به توصیه‌های پزشک را به‌دلیل مغایرت با مطالبی که می‌خوانید، به تأخیر نیندازید یا نادیده نگیرید.

تیم به‌کست

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پست بعدی

در این هوای آلوده از کدو حلوایی غافل نشوید

جمعه 19 آذر 1400
کدو حلوایی یکی از میوه‌های خوشرنگ فصول سرد سال است. اکثر افراد آن را یکی از انواع سبزیجات در نظر می‌گیرند اما کدو حلوایی در واقع یک میوه است. علاوه بر طعم عالی، این میوه زیبا فواید بسیاری برای سلامت ما دارد. در ادامه به برخی از این ویژگی‌های مثبت […]

شاید برای شما جالب باشد

به‌کست